مطابق آمار سازمان بهداشت جهانی ، طبق دادههای جدید منتشر شده توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO)، با وجود اضافه شدن بیش از یک میلیارد وسیله نقلیه موتوری به جادههای جهان، نرخ جهانی مرگ و میر ناشی از تصادفات جادهای بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵، ۲۱ درصد کاهش یافته است. جهان در این مدت با ظهور شیوههای جدید حمل و نقل و افزایش شدید استفاده از موتورسیکلت، تغییرات عمیقی را در ترافیک جادهای تجربه کرده است . دادههای جدید سازمان بهداشت جهانی در حالی ماه گذشته منتشر شد که رهبران جهان بیانیه جدید مجمع عمومی سازمان ملل متحد در مورد پیشرفت ایمنی جادهها را تصویب کردند. این اعلامیه با هدف تقویت اقدامات جهانی برای دستیابی به هدف توسعه پایدار (SDG) مبنی بر کاهش ۵۰ درصدی مرگ و میر جادهای و جراحات جدی تا سال ۲۰۳۰ در مقایسه با سطوح سال ۲۰۲۱ صادر شده است. اعلامیه جدید سازمان ملل متحد بیان میکند که تقویت ایمنی جادهها به طور کلی کلید بهبود سلامت عمومی و توسعه پایدار است. انتخاب بیشتر مردم برای پیادهروی، دوچرخهسواری و استفاده از حمل و نقل عمومی میتواند باعث کاهش ازدحام جمعیت، بهبود کیفیت هوا، ایجاد شهرهای قابل سکونتتر و حمایت از زندگی سالمتر و طولانیتر شود. دکتر تدروس آدهانوم گبریسوس، مدیر کل سازمان بهداشت جهانی، معتقد است «این پیشرفت نشان میدهد که وقتی کشورها در سیستمهای جادهای ایمن سرمایهگذاری کنند، تغییر امکانپذیر است در ۱۵ سال گذشته، علیرغم افزایش تعداد وسایل نقلیه و تغییرات عمده در نحوه جابجایی مردم، پیشرفت واقعی در کاهش مرگ و میر جادهای وجود داشته است «هدف از اعلامیه تصویبی اعلامیهای که هدف آن تسریع اقدامات برای اطمینان از طراحی جادههای بیشتر برای مردم در درجه اول، نه وسایل نقلیه موتوری، با اولویت ایمنی است. همه مرگ و میرهای جادهای قابل پیشگیری هستند و هیچ کدام قابل قبول نیستند, و همانگونه که گفته شد تقریباً ۱.۱۶ میلیون نفر هر ساله در اثر تصادفات جادهای جان خود را از دست میدهند. آسیبهای ناشی از تصادفات جادهای علت اصلی مرگ و میر کودکان و نوجوانان ۵ تا ۲۹ ساله است.مطابق گزارش سازمان جهانی بهداشت ۹۲٪ از تلفات جادهای جهان در کشورهای کمدرآمد و متوسط رخ میدهد، اگرچه این کشورها حدود ۶۰٪ از وسایل نقلیه جهان را در اختیار دارند. همچنین با توجه به اینکه نزدیک به ۶۰ درصد از جمعیت جهان اکنون در مناطق شهری زندگی میکنند، تقاضای فزاینده برای حمل و نقل، سیستمهای حمل و نقلی را که عمدتاً بر اساس وسایل نقلیه موتوری شخصی طراحی شدهاند، تهدید میکند با افزایش اپلیکیشنهای درخواست خودرو و تحویل کالا، تعداد موتورسیکلتها بین سالهای ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۵ بیش از سه برابر شده است. مرگ و میر در میان موتورسیکلتسواران اکنون تقریباً یک سوم از تلفات جادهای جهان را تشکیل میدهد. استفاده از کلاه ایمنی موتورسیکلت، خطر مرگ در تصادف را بیش از شش برابر کاهش میدهد.بیش از نیمی از کل مرگ و میرهای ناشی از تصادفات جادهای در بین کاربران آسیبپذیر جاده، از جمله عابران پیاده، دوچرخهسواران و موتورسواران است. اشکال جدید حمل و نقل، از جمله اسکوترهای برقی، دوچرخههای برقی و وسایل نقلیه خودران، چالشها و فرصتهایی را برای برنامهریزان حمل و نقل و سیاستگذاران ایجاد میکنند. سازمان بهداشت جهانی در تلاش است تا شکافهای موجود در قوانین و مقررات را از بین ببرد، استانداردهای ایمنی ثابتی را ارتقا دهد و متخصصان برجسته را گرد هم آورد تا راههای جدیدی برای اطمینان از ایمن بودن همه وسایل نقلیه و فناوریهای جدید پیدا کند دکتر اتین کروگ، مدیر بخش تعیینکنندههای سلامت، ترویج و پیشگیری سازمان بهداشت جهانی، معتقد است : «بیش از نیمی از کل مرگ و میرهای جادهای مربوط به افرادی است که حتی در ماشین نیستند - آنها پیاده، دوچرخهسوار یا موتورسوار هستند. وقتی جادهها طوری طراحی میشوند که انگار فقط رانندگان خودرو اهمیت دارند، این افراد به طرز خطرناکی در معرض خطر قرار میگیرند. «ما میدانیم چه چیزی مؤثر است قوانین و اجرای قوی، زیرساختها و وسایل نقلیه ایمن با توجه ویژه به کاهش سرعت و رسیدگی به رانندگی در حالت مستی. این اعلامیه به این معنی است که همه ما باید بیشتر و سریعتر پیش برویم.» در سراسر جهان، 10 کشور در دهه منتهی به 2021، مرگ و میر جادهای را 50 درصد کاهش دادند و بیش از نیمی از کل کشورها کاهش مرگ و میر در آن دوره را گزارش کردند ، با 36 درصد کاهش مرگ و میر در منطقه اروپایی ، 15 درصد کاهش در منطقه غرب اقیانوس آرام، 2 درصد کاهش در منطقه جنوب شرقی آسیا، بدون تغییر در نرخها در قاره آمریکا و 17 درصد افزایش مرگ و میر در منطقه آفریقایی سازمان بهداشت جهانیمعتقد است پیشرفت در این زمینه ناهموار است . در خصوص پیامدهای اقتصادی نیز تصادفات جادهای برای اکثر کشورها چیزی معادل ۳٪ از تولید ناخالص داخلی آنها هزینه دارد در این خصوص مجمع عمومی سازمان ملل متحد هدف بلندپروازانهای را برای به نصف رساندن تعداد جهانی مرگ و میر و جراحات ناشی از تصادفات جادهای تا سال ۲۰۳۰ تعیین کرده است (A/RES/74/299)..
از میان آمار قربانیان۱.۱۶ میلیون نفر در اثر تصادفات جادهای بین ۲۰ تا ۵۰ میلیون نفر دیگر دچار جراحات غیرکشنده میشوند و بسیاری از آنها دچار معلولیت میشوند. آسیبهای جادهای خسارات اقتصادی قابل توجهی را به افراد، خانوادههایشان و کل ملتها وارد میکند. این خسارات ناشی از هزینههای درمان و همچنین از دست دادن بهرهوری برای کسانی است که در اثر جراحات خود کشته یا معلول شدهاند و برای اعضای خانواده که برای مراقبت از مجروحان باید از محل کار یا مدرسه مرخصی بگیرند می گردد.
اما چه کسانی در معرض خطر هستند؟
وضعیت اجتماعی-اقتصادی:
بر اساس گزارش سازمان بهداشت جهانی بیش از ۹۰٪ مرگ و میر ناشی از تصادفات جادهای در کشورهای کمدرآمد و متوسط رخ میدهد. میزان مرگ و میر ناشی از تصادفات جادهای در منطقه آفریقا بالاترین و در منطقه اروپا کمترین است. حتی در کشورهای با درآمد بالا، افرادی با پیشینه اجتماعی-اقتصادی پایینتر بیشتر در تصادفات جادهای دخیل هستند.
سن و جنسیت
همانگونه که بیان شد صدمات ناشی از تصادفات جادهای علت اصلی مرگ و میر کودکان و بزرگسالان جوان ۵ تا ۲۹ ساله است. دو سوم از تلفات ناشی از تصادفات جادهای در بین افراد در سن جمعیت فعال (۱۸ تا ۵۹ سال) رخ میدهد.
مردان معمولاً ۳ برابر بیشتر از زنان در تصادفات جادهای کشته میشوند.
عوامل خطر زا
رویکرد سیستم ایمن: پذیرش خطای انسانی
سیستمهای حمل و نقل باید پاسخگوی نیازهای کاربران باشند و خطای انسانی را نادیده بگیرند. رویکرد سیستم ایمن به ایمنی جاده، با هدف تضمین یک سیستم حمل و نقل ایمن برای همه کاربران جادهای است. این رویکرد، آسیبپذیری افراد در برابر آسیبهای جدی را در نظر میگیرد و اذعان میکند که سیستم باید برای پذیرش خطای انسانی طراحی شود. سنگ بنای این رویکرد، جادهها و کنارههای جادهای ایمن، سرعت ایمن، وسایل نقلیه ایمن و کاربران جادهای ایمن است که همه آنها باید برای از بین بردن تصادفات مرگبار و کاهش جراحات جدی مورد توجه قرار گیرند.
سرعت غیرمجاز
افزایش سرعت متوسط به طور مستقیم با احتمال وقوع تصادف و شدت عواقب تصادف مرتبط است. به عنوان مثال، هر ۱٪ افزایش در سرعت متوسط ۴٪ افزایش در خطر تصادف مرگبار و ۳٪ افزایش در خطر تصادف جدی ایجاد میکند.
خطر مرگ عابران پیاده که از جلو به خودرو برخورد میکنند به سرعت افزایش مییابد (۴.۵ برابر از ۵۰ کیلومتر در ساعت به ۶۵ کیلومتر در ساعت). واز طرفی در تصادفات جانبی خودرو به خودرو، خطر مرگ و میر برای سرنشینان خودرو در سرعت ۶۵ کیلومتر در ساعت ۸۵٪ است.
رانندگی تحت تأثیر الکل و سایر مواد روانگردان
رانندگی تحت تأثیر الکل و هرگونه ماده روانگردان یا دارو، خطر تصادف منجر به مرگ یا جراحات جدی را افزایش میدهد. در مورد رانندگی در حالت مستی، خطر تصادف جادهای از سطوح پایین غلظت الکل خون (BAC) شروع میشود و هنگامی که BAC راننده ≥ ۰.۰۴ گرم در دسیلیتر باشد، به طور قابل توجهی افزایش مییابد.
در مورد رانندگی در حالت مصرف مواد مخدر، خطر تصادف جادهای بسته به داروی روانگردان مورد استفاده، به درجات مختلفی افزایش مییابد. به عنوان مثال، خطر تصادف مرگبار در بین کسانی که آمفتامین مصرف کردهاند، حدود ۵ برابر خطر کسی است که این دارو را مصرف نکرده است.
عدم استفاده از کلاه ایمنی موتورسیکلت، کمربند ایمنی و صندلی کودک
استفاده صحیح از کلاه ایمنی میتواند خطر مرگ در تصادف را بیش از ۶ برابر و خطر آسیب مغزی را تا ۷۴٪ کاهش دهد.
بستن کمربند ایمنی میتواند خطر مرگ در میان سرنشینان خودرو را تا ۵۰٪ کاهش دهد.
استفاده از صندلی کودک میتواند منجر به کاهش ۷۱٪ مرگ و میر در میان نوزادان شود.
رانندگی با حواس پرتی
انواع مختلفی از حواس پرتی وجود دارد که میتواند منجر به رانندگی مختل شود. حواس پرتی ناشی از تلفن همراه، نگرانی فزایندهای برای ایمنی جاده است.
رانندگانی که از تلفن همراه استفاده میکنند تقریباً ۴ برابر بیشتر از رانندگانی که از تلفن همراه استفاده نمیکنند، در معرض تصادف قرار میگیرند. استفاده از تلفن همراه هنگام رانندگی، زمان واکنش (به ویژه زمان واکنش هنگام ترمز، و همچنین واکنش به علائم راهنمایی و رانندگی) را کند میکند و نگه داشتن در خط صحیح و حفظ فاصله صحیح را دشوار میسازد.
تلفنهای هندزفری خیلی امنتر از تلفنهای دستی نیستند. ارسال پیامک خطر تصادف را به میزان قابل توجهی افزایش میدهد.
زیرساختهای جادهای ناامن
طراحی جادهها میتواند تأثیر قابل توجهی بر ایمنی آنها داشته باشد. در حالت ایدهآل، جادهها باید با در نظر گرفتن ایمنی همه کاربران جاده طراحی شوند. این به معنای اطمینان از وجود امکانات کافی برای عابران پیاده، دوچرخهسواران و موتورسواران است. اقداماتی مانند مسیرهای پیادهروی، خطوط دوچرخهسواری، نقاط عبور ایمن و سایر اقدامات آرامسازی ترافیک میتواند برای کاهش خطر آسیبدیدگی در بین این کاربران جاده بسیار مهم باشد.
وسایل نقلیه ناامن
وسایل نقلیه ایمن نقش مهمی در جلوگیری از تصادفات و کاهش احتمال آسیبدیدگی جدی دارند. تعدادی از مقررات سازمان ملل در مورد ایمنی وسایل نقلیه وجود دارد که اگر در استانداردهای تولید و ساخت کشورها اعمال شود، میتواند جان بسیاری را نجات دهد. این مقررات شامل الزام تولیدکنندگان خودرو به رعایت مقررات برخورد از جلو و پهلو، شامل کنترل پایداری الکترونیکی (برای جلوگیری از بیشفرمانی) و اطمینان از نصب کیسههای هوا و کمربند ایمنی در همه وسایل نقلیه است. بدون این استانداردهای اولیه، خطر آسیبهای ترافیکی - چه برای افراد داخل خودرو و چه برای افراد خارج از آن - به طور قابل توجهی افزایش مییابد.
مراقبتهای ناکافی پس از تصادف
تأخیر در تشخیص و ارائه مراقبت به افراد درگیر در تصادف جادهای، شدت جراحات را افزایش میدهد. مراقبت از جراحات پس از وقوع تصادف بسیار حساس به زمان است: تأخیر چند دقیقهای میتواند تفاوت بین مرگ و زندگی را رقم بزند. بهبود مراقبتهای پس از تصادف مستلزم تضمین دسترسی به موقع به مراقبتهای پیش بیمارستانی و بهبود کیفیت مراقبتهای پیش بیمارستانی و بیمارستانی، از جمله از طریق برنامههای آموزشی تخصصی است.
اجرای ناکافی قوانین راهنمایی و رانندگی
اگر قوانین راهنمایی و رانندگی در مورد رانندگی در حالت مستی، بستن کمربند ایمنی، محدودیت سرعت، کلاه ایمنی و صندلی کودک اجرا نشوند، نمیتوانند کاهش مورد انتظار در تلفات و جراحات ناشی از رفتارهای خاص در تصادفات جادهای را به همراه داشته باشند. بنابراین، اگر قوانین راهنمایی و رانندگی اجرا نشوند یا به عنوان قوانینی که اجرا نمیشوند تلقی شوند، احتمالاً رعایت نخواهند شد و بنابراین شانس بسیار کمی برای تأثیرگذاری بر رفتار خواهند داشت.
اجرای مؤثر شامل ایجاد، بهروزرسانی منظم و اجرای قوانین در سطوح ملی، شهری و محلی است که عوامل خطر ذکر شده در بالا را مورد توجه قرار میدهند. این امر همچنین شامل تعریف مجازاتهای مناسب است.
پیشگیری
آسیبهای ناشی از تصادفات جادهای قابل پیشگیری هستند. دولتها باید برای رسیدگی به ایمنی جادهها به صورت جامع اقدام کنند. این امر مستلزم مشارکت بخشهای مختلفی مانند حمل و نقل، پلیس، بهداشت و آموزش و همچنین بخش خصوصی و سازمانهای جامعه مدنی است. این امر مستلزم اقداماتی است که ایمنی جادهها، وسایل نقلیه و همه کاربران جاده را در نظر میگیرد.
مداخلات مؤثر شامل طراحی زیرساختهای ایمنتر و گنجاندن ویژگیهای ایمنی جاده در برنامهریزی کاربری زمین و حمل و نقل، بهبود ویژگیهای ایمنی وسایل نقلیه؛ افزایش مراقبتهای پس از تصادف برای قربانیان تصادفات جادهای؛ تنظیم و اجرای قوانین مربوط به خطرات کلیدی و افزایش آگاهی عمومی است.
پاسخ سازمان بهداشت جهانی
سازمان بهداشت جهانی با کشورهای عضو و شرکای مختلف در بخشهای مختلف برای حمایت از ارزیابی، اجرا و برنامهریزی ایمنی جادهها همکاری میکند. سازمان بهداشت جهانی به عنوان آژانس اصلی ایمنی جادهها در سازمان ملل متحد، با حمایت از ایمنی جادهها در بالاترین سطوح، گردآوری و به اشتراک گذاشتن شیوههای خوب و افزایش آگاهی از ایمنی جادهها، نقش کلیدی در هدایت تلاشهای جهانی ایفا میکند.
سازمان بهداشت جهانی به عنوان دبیرخانه دهه اقدام سازمان ملل متحد برای ایمنی جادهها 2021-2030 فعالیت میکند که هدف آن کاهش حداقل 50 درصدی مرگ و میر و جراحات ناشی از تصادفات جادهای تا سال 2030 است. این شامل تشکیل یک شبکه جهانی از روسای آژانسهای ملی ایمنی جادهها، تهیه گزارشهای وضعیت جهانی برای پیگیری پیشرفت و ارائه کمکهای فنی است.
سازمان بهداشت جهانی با طیف وسیعی از شرکا برای ارائه پشتیبانی فنی به کشورها همکاری میکند. برای مثال، سازمان بهداشت جهانی با طرح بلومبرگ برای ایمنی جادهای جهانی (BIGRS) برای کاهش مرگ و میر و جراحات ناشی از تصادفات جادهای در طیف وسیعی از کشورهای کمدرآمد و با درآمد متوسط همکاری میکند.
سازمان بهداشت جهانی ریاست سازوکار همکاری ایمنی جادهای سازمان ملل متحد را بر عهده دارد و با شرکای کلیدی خود، رویدادهای حمایتی برجستهای مانند هفتههای ایمنی جادهای سازمان ملل متحد و روز جهانی یادبود قربانیان تصادفات جادهای سالانه را سازماندهی و میزبانی میکند.
https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/road-traffic-injuries
https://www.who.int/news/item/20-07-2026-road-deaths-fall-by-21--globally-but-stronger-action-is-needed-to-save-lives